## TNU'U SAJA NÍ ÑAYIVI JA ÑATU NA SA'A NDEVA'TNA'A

### Artículo 1

Taka ma ñayi nguiakoi ñayivi ñatu na ja'a tnu'u ja kusa'a ndeva'ña-i, su'uva kajito va'aña-i, yuka ku ja jiniñu'u ja kukototna-i.

### Artículo 2

Suni ka'a ja ma sa'a ndeva'tna-o, kasa-i ja inuni kaku taka-tu'uo, ñatú kaji ñayi, ñatu nu sa'a kue tnu, kuij, ña'a, té kakui, te suni ñatunu sa'a kue nanga yu'u ka'a-i, nanga i'yandiosi jinindiaja-i, suni ñatu nu sa'a nu kuika-i xi kunda'ví, suni ñatu nu sa'a ndega ñu kaku-i.

Te suni tutu ka'a ja ma sa'a-ndeva'tna-o ku kuatniñu taka ma ñu ñayivi.

### Artículo 3

Tutu ya'a chi ñatu jai tnu'u ja kuxinátna ñáyi, su'uva iyo ja chindeña'í te iyoi ja nenuí taka tu'u ñayi nija'anu ji'i suchi lule.

### Artículo 4

Ni iín ñayi ma ku kunukechi ka'anga-i nu iíka ñayi, te sumi ma ku sa'a ndeva'ña-i ñayi jínukuechi nu-i.

### Artículo 5

Ñatú na ja'a tnu'u ja kusa'ndeva'tna ñayi, kukanitna-i kuquendetna-i ji'in kuka'ndeva-i.

### Artículo 6

Taka tu'u ma ñayi jikondáva ñayiví, chi iyo iín tútu ka'a ja ñátu na sa'a ndeva'ña'a.

### Artículo 7

Taka tu'u ma ñayi inuni kakui, inuni kande-i nu té tniá ñú te suni ku chindeña'te nu ñatu kuechií iyo.

### Artículo 8

Taka tu'u ma ñayi ku nduku-i iín ñayi chindeña'a nú iyo iín kuechi ja kui'i, ve'e kaa, xi na inka tnundo'o iyo-i.

### Artículo 9

Ni iín ñayi ma ku kuivi ve'e kaa, xi kutaña-i ñu-i nu ñátu na ki'echi iyo.

### Artículo 10

Taka tu'u ma ñayi ku chinde-i ma-i nu ve'e tniñu nú kaa̱ kuechi ja'a-i nava'a kundaa̱ ná kuechi sa'a-i ó ñatú na kuechí iyo.

### Artículo 11

1. Taka ñayi kaa̱ chuechi ja'a-i ma kú ki'in ve'e kaa̱ nu ñátu̱ kundaa kuechi tna ka'a títu ja ma ku sa'a ndeva'atna-o.

2. Te suni ma ku ki'in kani-i ve'e kaa̱, nu masu kuechi xeen sa'a-i.

### Artículo 12

Ni iiñ ñayi ma ku ka'a tnu'u ja ku ínka ñayi nu̱ ñáji̱ni na tniñu ku, chí súni̱ kuechi síkava ja'a-i nú ka'a tnu'u-i.

### Artículo 13

1. Taka ma ñayi, chi sumi ku̱u kondava-i, ndenga kuini-i, te suni ku káji-i ndee kuu koo ve'e-i ini ñu-i.

2. Taka ñayi ku ke-i ñuma-i, te suni ku ndákokuiñi-i.

### Artículo 14

1. Nú iyo iíñ ñayi jika jínu-i ñu-i chi ku nduku-i iín ñu nu ko-i.

2. Nu jako-i iín ñu chi ma kuu kundakuekaña'a ñayi ñu-i, suka ka'an tutu ya ma sa'a ndeva'sa tna-o.

### Artículo 15

1. Na ñayi kuini ja xisama-i ñu-i chi ku sa'a-i.

2. Ñatú ma naku kasi, nu kuini iín ja xisama-i ñu, teyu-i.

### Artículo 16

1. Té ji'in Ña'a chi ku kutnanda'ate nu ja kajo̱ kuiya-te, te suni iyo ja inú kuchindeña'ai.

2. Ku kutna'anda'a-i nu súka kakuini ma-i.

3. Ñayi, so'a-i jiín taka ñayi ñu iyo ja koto ña'a ñú nava'a ku keko va'a-i

### Artículo 17

1. Taka tu'u ñayi jiniñu'u ja koo nu kava ve'ei.

2. Ni iín ñayi ma ku kinde-i nu kaa ve'e ñayi ji'ín nu chi'i itu.

### Artículo 18

Taka tu'u ma ñayi ku kani-iní taka ma ja kuini-i, suni ku kuinindiaja-i nu kuimi-i, suni ku xisama-i iyandiosi-i, te sumi ku ndakani-í nu ñayi ja kuinindiaja-i ndiuxi.

### Artículo 19

Taka tu'u ma ñayi, iyo ja ku kundutu'tu-i te kundatnu-i, te kuka'a-i iín iín naxi ja-ini-i. Suka iyo ja ñatu na kasi yu'u ñayi ka'am, ku saja-i tnu'u, naxi kuini ma-i.

### Artículo 20

1. Taka tu'u ma ñayi, iyo ja kú kustutu-i, tna'í, te kundututu-í.

2. Ma kú kuxitetú-tna'í ja kundututu-i nu ñatú kuini ñayi.

### Artículo 21

1. Taka tu'u ma ñayi, iyo ja ku kunetniñu-i ini ñú te ku kuiñi ma-i, xi ku kani-i inka ñayi.

2. Taka tu'u ma ñayi, iyo ja ku kukunukuechi-i ñu-í.

3. Ñayi ñu, kaji té sikúko-í ñayi kútni ñu. Ndutútu ñáyi nija'anu te kakajin uni ñayi, te ñu ku ja ka'an na jíko̱ tniñu.

### Artículo 22

Taka ñayi ñu iyo ja te katní tniñu na'anu, iyo ja chindete ñayi ñu tna'va ku kuko va'a-í, te suni kuchinde tna'te ju'in inka ñu na'nu tna'va ku kutávate ñayi ndo'o tnu'ndo'o.

### Artículo 23

1. Taka tu'u ma ñayi, iyo ja kukó tniñu-ì nu kakuini, te tniñu ku kusa'aí, te suní iyo ja ké ya'avi-í. Nu ñatu triñu-ì, chi iyo ja ku chindeña'a té tníñu.

2. Taka tu'u ma ñayi sa'atniñu ínu̱, te suni ínu̱ ké xu'u-í

3. Taka tu'u ma ñayi sa'atniñu, chi suni ínu̱ ké xu'u-ì chi kajiyo tna'a-í ve'eí, te kuini ja chinde ña'a té nee triñu ka'anu ñu ñuko'oyo.

4. Taka ma ñayi iyo ja ku kundututu-í te kukaji-í ña̱yi kuchindé-ña'a na tnundo'o kajiyo nu kasa'tniñu-í.

### Artículo 24

Taka ñayi sa'a tniñu, iyo ja ku ndetatu-i nú jinu tniñu-í, te suni ku ndetatu-í, nu kanika ndetatu-í te suni ke ya'avi-í.

### Articulo 25

1. Taka ma ñayi jininu'u ja kuko va'aí ji'in tna'ai, tnava'a kó ja kuka-í, ve'ei, sa'ama-í, nu ku-i tatna, nu sa'a triñu-í, nu ku'a-í, nu ji'i yí-i xi ña'a si'i-í. Nu ngu-nija'nu-i, xi kuana tniñuí.

2. Ñayi ñu'un sa'a chi suni iyo ja kusa'anu ña'a ñú. Taka ma suchi lule kákaku ve'e ñayi ngatna'nda'a, xi sa'a nda'vi chi iyo ja ínu̱ kukoto va'a ña'a ñayi Ñu.

### Artículo 26

1. Taka tu'u ma ñayi jiniñu ja sikua-í. Ñayi sikua chi ñatu iyo ja tnu'ya'vi-í. Kañukún te jini'ñu ja sikua'a ñayi iín kuiya. Ñayi kikua'a ntsi. iín kuiya, chi suni ku sikua-í nu kuini ma-i.

2. Ve'e sikua chi iyo-í ja chindeí iín iín ñayi tna va'a kukutu'unai te kú, kuchinde tna'í ku kukutu'uvaí ja ma kusa'a ndeva'atnaí, ndatnu'u mani-i, taka ma ñayi ñu kuechi, ñu na'nu ni jika ka'anu tna va'a ku kukue'enu va'a taka ma ñu, te ñatu ma na kukana.

3. Taka tu'u ma tata kajiyo sa'a, iyo ja ku kukájite nu kusikua'a sa'ate.

### Artículo 27

1. Takatu'u ma ñayi jiñiñu'u ja ku kivindú taka ma ja iyo ini ñu, kui̱ na iín tniñu, iín viko̱, te suni ku sikua ñayi tna va'a chindeí ñuú.

2. Taka ñayi iyo ja ñu koto va'a taka iín tniñu sa'aí tnava'a ñatu na su'u tniñu sa'aí.

### Artículo 28

Taka ñayi ndetu taka ja ka'an tutu ja ñátu na sa'andeva'a tna'a, ku jiko nu iín, iín ñu teyu.

### Articulo 29

1. Kata ma ñayi iyo ja sa'aí tniñu ñú tnava'a chindeí nuí te sa'a ka'anuí.

2. Taka ñayi chi iyo ja kuatnu'i ñu-i tna va'a ku kukuatnu'u tna'aí jiú iín, iín ñayi ñú.

3. Taka tnu'u ya'a ma ku ja ma sa'anuo chi suí tniña'a tna va'a una ku kusa'a ndeva'a tna'ao.

### Artículo 30

Ñi iín ñu, ni iín, ñayi ma ku, sikaka yataí taka tnu'u ka'an naxi kukoto tna ñayi.